غارمعرفی

غار نیاسر، نادرترین غار مصنوعی در جهان

غار رئیس با طول 780 متر حاصل حفاری بشر بوده که دارای اتاق و اتاقک های متعدد بوده و از سه طبقه و دو کانال تشکیل شده است.

نیاسر از جمله شهرهای توابع شهرستان کاشان واقع در استان اصفهان است به گونه ای که این شهر زیبا و سرسبز در 30 کیلومتری شمال غربی کاشان، 240 کیلومتری تهران و 260 کیلومتری اصفهان بوده و عوامل مختلفی از جمله قرارگیری در دامنه کوه های کرکس، وجود چشمه پرآب اسکندریه و قنات های زیاد، هرساله گردشگران بسیاری را به سوی این شهر روانه می کند.

نیاسر علاوه بر بافت پوششی و آب و هوایی متفاوت از دیگر نقاط کاشان و همچنین باغ های گسترده و گلستان های زیبا، از امکاناتی همچون آب، برق، گاز، مخابرات و پوشش آنتن تلویزیون و تلفن همراه نیز برخوردار بوده و همچنین ادارات متعددی از جمله شهرداری، بخشداری، نیروی انتظامی، بانک، مراکز بهداشتی درمانی و پمپ بنزین را نیز دارا است.

این شهر که آخرین و شمالی ترین شهر منطقه جغرافیایی استان اصفهان بوده دارای محدوده ای به وسعت 800 هکتار زمین زیر کشت شامل 41 باب مزرعه، 7 محله مسکونی و جمعیتی به طور معمول 4500 نفر است که این جمعیت در تابستان ها به 8000 نفر نیز می رسد.

داستان فتح و غلبه اردشیر بابکان بر اصفهان وجه تسمیه شهر نیاسر به شمار می رود که اردشیر پس از پیروزی در این مکان توقف کرده و پس از جشن و پایکوبی، این مکان را با نام افرینان سر خواند و در گذر زمان نام این شهر به نیاستر، نیسار، نی سره و نیان سر تغییر کرده و در نهایت به علت کثرت استعمال به نیاسر تبدیل شده است.

معماری شهر نیاسر از نظر تاریخی به 4 دسته تقسیم می شود؛ معماری آیینی که نمونه ای از آن غار دست ساز رییس است، معماری باستانی که چهارتاقی در این دسته قرار می گیرد، معماری پس از ورود اسلام به ایران که در این مورد نشانه هایی از معماری دوره های صفویه، زندیه و قاجاریه در این مکان شناسایی شده است.

معماری معاصر که از اوایل دوره پهلوی شروع شده و تا به امروز ادامه یافته مانند ساختمان مدرسه شهید عسجدی و خانه آریانپور که چهارمین نوع معماری شهر نیاسر کاشان محسوب می شود و معماری این شهر همچنین از نظر گونه بندی فضاها تقسیم بندی شده که این دسته بندی 7 مورد را شامل می شود.

معماری معابد یا آیینی مانند غار رییس و معابد تخریب شده آناهیتا، معماری مذهبی که شامل مساجد شهر است، معماری دفاعی که شامل باقی مانده برج چاله قاب است، معماری کوشک مانند بناهایی چون کوشک باغ تالار و کوشک بروجردی ها که آخرین نشانه معماری دوره قاجار در نیاسر است، از جمله تقسیم بندی معماری از نظر فضا است.

معماری مسکونی که خانه های پله دار سرکمر را شامل می شود، فضاهای عمومی مانند آسیاب ها و حمام ها و معماری مزارع که نمونه ای از آن استخرهای آب و قنات های موجود در این شهر است و همچنین از جمله شاخص های موجود در مزارع نیاسر بنای 15دری سورآباد است که از دیگر تقسیمات معماری در آن حوزه است.

شهر نیاسر کاشان جاذبه های طبیعی زیبایی دارد که سالانه هزاران بیننده را در تمامی فصول به خود می خوانند؛ 15 اسفند تا اواخر فروردین ماه شاهد شکوفه دهی درختان به ویژه بادام، هلو و زردآلو هستیم و در نیمه دوم فروردین تا اوایل اردیبهشت رویش گل های لاله و شقایق و همچنین سرسبزی زمین، زیبایی این مکان را چندین برابر می کند.

15 اردیبهشت تا میانه خرداد ماه گل های محمدی به ثمر نشسته و مراسم گلابگیری همراه با جشن گل و گلاب برپا می شود و همچنین از ابتدای اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه شاهد حضور پرندگان و پروانه ها در باغ ها هستیم و از ابتدای خرداد تا اواخر آبان ماه درختان میوه به بار نشسته و برداشت میوه صورت می گیرد.

مهر ماه و آذر ماه نیز شاهد مناظر زیبای برگریزان و هوای مه آلود پاییزی هستیم و در نهایت دی ماه و اسفند ماه نیز بارش برف و باران آب چشمه و آبشار را دوچندان کرده و مناظری زیبا می آفریند.

از آثار باستانی و طبیعی این شهر کهن نیز می توان به چهارتاقی نیاسر یا آتشکده ساسانیان، چشمه اسکندریه، آبشار نیاسر، حمام و آسیاب های آبی، غار رییس یا ویس و لایه کهن زیرین آن، چنارهای 4 هزار ساله واقع در محله روداب و سرچشمه، باغ های گسترده و گلستان های زیبا و باغ تالار و عمارت کوشک اشاره داشت.

چهارتاقی نیاسر که به آتشکده ساسانی نیز معروف است یکی از کهن ترین مکان های این شهر به شمار می رود و این مکان به دستور اردشیر بابکان، مؤسس سلسله ساسانیان و با ابعاد 14.14 متر ساخته شده است و این بنا نمونه ای کامل از یک گنبد ساسانی بر زیربنایی مربع شکل بوده و بزرگی و عظمت خود را مدیون، طراحی زیبا، تعادل عناصر تشکیل دهنده و توازن و هماهنگی ترکیب بنا است.

این ساختمان گنبدی شکل که به روی صخره ای واقع شده و مشرف به بخش تالار روستا است، جزء بزرگ ترین، کهن ترین و سالم ترین چهارتاقی های ایران است و مصالح و مواد به کار برده شده در این بنا سنگ های آهکی رسوبی به همراه ملات گچ بوده و به صورت گنبدی به روی یک اتاقک مربعی شکل و بدون دیواره ساخته شده است.

این بنا بر اساس روایتی داستان گونه که تا به امروز مورد تأیید باستان شناسان قرار نگرفته است، اولین معبد و آتشکده ایست که در دوره ساسانی و در اوج رواج دین و آیین زرتشتی در ایران بنا شده تا به نشانه احترام به آتش در جوار آن به نیایش بپردازند اما به گفته رضا مرادی غیاث آبادی در سال 1380 کاربرد این بنا و دیگر چهارتاقی های ایران به عنوان یک تقویم آفتابی یا شاخص اندازه گیری زمان با استفاده از تغییرات محل خورشید بوده است.

ساختار تقویمی بنا به گونه ای است که در آغاز و میانه هر یک از فصل های سال پرتوهای خورشید بامدادی به شکلی خاص و منحصر به فرد از میانه های پایه های بنا دیده می شود. امروزه این گنبد بازسازی شده، به دلیل ارتفاع زیاد، آسمان پاکیزه و درخشان، امکانات فراوان، نزدیکی به پایتخت و طبیعت دوست داشتنی این منطقه، میعادگاه علاقه مندان به نجوم و ستاره شناسی گشته است.

چشمه اسکندریه و آبشاری زیبا در محله سرکمر از دیگر آثار تاریخی شهر نیاسر کاشان است که این چشمه در فاصله نزدیکی از چهارتاقی قرار دارد و از قدیمی ترین چشمه های شناخته شده است و این مکان همواره تاریخ و قدمت خود را مدیون این چشمه بوده است.

چشمه اسکندریه در ارتفاع 1680 متری سطح دریا قرارگرفته و از نظر میزان فوران آب چشمه، در فصل پاییز شاهد کم ترین میزان آب و در فصل زمستان شاهد بیشترین میزان آب هستیم و آبشار نیاسر نیز زاییده همین چشمه بوده و از مجموعه ای شامل آبشار، مسیر پله ها از پای آبشار تا کوشک، بستر آبشار متشکل از سنگ های آهکی و رسوبی و درختان و گیاهان به وجودآمده در اطراف آن تشکیل شده است.

دوسوم آب چشمه به آبشار و از آنجا به دشت های نیاسر و یک سوم آن به محله نو می رود و همچنین حدفاصل میان قسمت پایینی آبشار تا عمارت کوشک 53 متر است.

حمام و آسیاب های آبی هم یکی دیگر از آثار تاریخی نیاسر هستند که با توجه به نوع معماری به کاررفته در آن در دوره صفویه ساخته شده اند که با توجه به اسناد تاریخی موجود، در گذشته نیاسر دارای 13 آسیاب آبی بوده و در حال حاضر از میان آنها تنها 2 آسیاب باقی مانده است.

نحوه انتقال آب به داخل حمام به این صورت بوده که آب از آبشار به وسیله کول های گلی به داخل هشت گوش، از آنجا به داخل حمام و از آنجا به کل حمام انتقال می یابد و آب شرب حمام نیز به وسیله کول های جداگانه به داخل هدایت می شود.

تأمین سوخت به وسیله هیزم، وجود خزانه داخل حمام و ورودی 8ضلعی آن که به وسیله دالان هایی از محیط بیرونی جدا شده اند، از دیگر ویژگی های حمام نیاسر کاشان به شمار می رود.

نحوه کار آسیاب های آبی نیز به این گونه است که ابتدا آب آبشار داخل تنوره هایی ذخیره می شود و از آنجا به وسیله کولی باریک آب از انتهای تنوره با فشار به چرخ آسیاب می‎ ریزد و سنگ را به گردش در می آورد.

غار رییس یا ویس و لایه کهن زیرین آن از دیگر آثار تاریخی این شهر است؛ این غار غیرطبیعی که به طول 780 متر است، حاصل حفاری بشر بوده و به منظور اهداف مذهبی و انجام مراسم عبادی به وجود آمده است و این غار که از زیر باغ تالار و باغ های مجاور آن تا زیر محله سرکمر گسترده شده تا مدت بسیار زیادی ناشناخته بوده و در هیچ یک از اسناد تاریخی به آن اشاره نشده است.

باستان شناسان قدمت این غار را مربوط به دوره پارتیان و پیروان آیین میترا می دانند و معتقدند که مردم در آن دوره تاریخی معبد خود را در تاریکی مطلق می ساختند و از دیگر ویژگی های این غار هوای مطبوع و گردش هوا در سراسر غار است.

غار رییس که ورودی اصلی آن در باغ تالار است، مجموعه ای از تونل ها، راهروهای باریک و طولانی، 20 اتاق و اتاقک و چاه های متعدد که طول عمیق ترین آنها به 10 متر می رسد، بوده و از 3 طبقه و دو کانال که به صورت حلقوی و افقی هستند، تشکیل شده است.

باغ تالار نیز یکی از دیگر آثار تاریخی این شهر است که از زیبایی های این باغ می توان به وجود درختان کهنسال، رفیع و سربه فلک کشیده، جریان آب چشمه اسکندریه از میان باغ و عمارتی زیبا و بدیع که به کوشک تالار معروف است، اشاره داشت که با توجه به شیوه ساخت و نحوه پوشش دورها، قدمت این باغ به دوران صفویه و پس از آن قاجار بازمی گردد.

این باغ در زمان قاجار توسط فتحعلی شاه به صبای کاشانی، شاعر دربار اهدا شده و تا زمان رضا شاه پهلوی به دست خاندان صبا می افتد و پس از آن در زمان رضا شاه به وسیله خاندان ضرابی ها خریداری شده و در نهایت در سال های اخیر به همت شهرداری این منطقه، مرمت شده و به صورت مکانی عمومی پذیرای میهمانان این شهر است.

یکی از جاذبه های فرهنگی و انسانی شهر نیاسر مراسم گل چینی و گلاب گیری است که از نیمه اردیبهشت شروع و در میانه خرداد ماه پایان می یابد در حالی که این گل در میان مردم وجه تقدس دارد و در برابر نور خورشید بسیار حساس است و به همین دلیل از ابتدای صبح اقدام به چیدن این گل می شود و عموما تا قبل از ظهر عمل گل چینی پایان می پذیرد.

پس از چیدن گل ها و انتقال به کارگاه های گلابگیری، مقدار مشخصی از گل و آب را داخل دیگ های مخصوص جوشانده و بخار آن به وسیله لوله هایی که به مخزن های شناور در حوض آب سرد متصل هستند، داخل مخزن انباشته و طی عمل میعان به گلابی ناب تبدیل می شود.

مردم نیاسر غالبا به شغل کشاورزی و پرورش گل محمدی مشغول هستند و از دیگر محصولات کشاورزی نیز می توان به گردو، بادام، گندم، جو، انجیر، انار، آلوچه، زردآلو، قیصی، انگور، سبزیجات و کاهو، خیار، پیاز، گوجه، کدو و سیب زمینی اشاره داشت.

مرغداری در این منطقه نیاسر کاشان رونق پیدا کرده اما فعالیت های مربوط به دام به نگهداری از گاو و گوسفند خانگی محدود شده و عده ای نیز در منازل به قالیبافی مشغول هستند و عده ای از جوانان نیز در کارخانه ها و معادن سنگ اطراف فعالیت دارند و از جمله مشاغل فصلی مردمان این خطه نیز می توان به گل چینی و گلابگیری اشاره کرد.

نیاسر کاشان زمستان هایی بسیار سرد و تابستان هایی نیمه گرم و خشک دارد به گونه ای که میانگین سالانه دمای هوا در این منطقه 7.14 درجه و تعداد روزهای یخبندان در سال 19 روز است و به علاوه میانگین میزان بارندگی سالانه 4.104 میلی متر بوده و رطوبت نسبی هوا 42 درصد است و همچنین سطح آب های زیرزمینی نیز 12 تا 30 متر است.

گیاهان دارویی معروف این شهر نیز شامل پرسیاوش جهت درمان سینه درد و سردرد، علف شوره جهت درمان کمردرد و سردرد و خیار بوته مار جهت درمان پادرد است و در قدیم پزشکان محلی از گرد سنگی که آبراهه به روی آن به وجود آمده به عنوان مرهمی برای زخم استفاده می کردند.

از سنت ها و مراسم آیینی نیاسر کاشان نیز می توان به قربانی کردن گاو در عید قربان، برگزاری جشن اسفندی، مراسم آیینی عید غدیر، مراسم آیینی همو باباتی و قاشق زنی و مراسم عید فطر اشاره کرد.

مسافران می توانند در رستوران ها و غذاخوری های این شهر مانند رستوران گیتی، رستوران باغ تالار، رستورات سادات و چایخانه و نانوایی سنتی ساعتی به استراحت نشسته و لحظاتی خوش را برای خود رقم بزنند.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *